Dead Hand: radziecki system odwetu nuklearnego Perimeter
W okresie zimnej wojny jednym z największych lęków radzieckiego dowództwa było tak zwane uderzenie dekapitacyjne, czyli atak nuklearny, który miałby zniszczyć kierownictwo państwa i przerwać łączność z siłami strategicznymi. W takim scenariuszu Związek Radziecki mógłby utracić możliwość wydania rozkazu odwetu, nawet jeśli jego arsenał nuklearny przetrwałby pierwszy atak. Właśnie na ten problem odpowiadał system Perimeter, znany na Zachodzie pod popularną nazwą Dead Hand. Jego zadaniem było zapewnienie możliwości przekazania rozkazu odwetowego w sytuacji, gdy tradycyjne kanały dowodzenia zostałyby zniszczone. System rozwijano w latach osiemdziesiątych, a jego istnienie zostało potwierdzone po zakończeniu zimnej wojny przez rosyjskich przedstawicieli i publikacje dotyczące radzieckich sił strategicznych.
W popularnych opisach Perimeter przedstawiany jest jako całkowicie autonomiczna maszyna, która samodzielnie wykrywa atak nuklearny i automatycznie wystrzeliwuje wszystkie radzieckie rakiety. To uproszczenie. Dostępne opisy wskazują, że system wykorzystywał specjalne rakiety dowodzenia, które mogły przekazywać rozkaz uruchomienia odwetu do jednostek rakietowych. Nie oznacza to jednak, że każda decyzja była podejmowana bez udziału człowieka. Według publikowanych opisów aktywacja systemu wymagała określonych warunków, w tym informacji o ataku nuklearnym i utracie łączności z normalnym dowództwem. Szczegóły procedur pozostają niejawne, dlatego nie da się z pełną pewnością odtworzyć wszystkich etapów działania. Nazwa Dead Hand jest medialnym określeniem, które dobrze oddaje ideę systemu, ale może tworzyć fałszywy obraz całkowicie samodzielnej maszyny zagłady.
Perimeter miał zwiększać wiarygodność odstraszania nuklearnego. Potencjalny przeciwnik musiał brać pod uwagę, że nawet zniszczenie centralnego dowództwa nie gwarantuje uniknięcia odwetu. Z jednej strony taki system mógł ograniczać pokusę przeprowadzenia pierwszego uderzenia, z drugiej tworzył dodatkowe ryzyko związane z automatyzacją i interpretacją sygnałów. W przypadku wojny nuklearnej błąd, awaria lub błędna ocena sytuacji mogłyby mieć katastrofalne konsekwencje. Nie ma jednak podstaw, by twierdzić, że Perimeter był prostym automatem uruchamiającym wszystkie rakiety bez żadnego nadzoru. Najważniejsze informacje o jego procedurach pozostają tajne, a publiczne opisy opierają się na ograniczonej liczbie relacji i opracowań. System jest rzeczywistym elementem historii radzieckiego odstraszania nuklearnego, ale jego najbardziej sensacyjne wersje często wykraczają poza to, co da się udokumentować.
