Diego Garcia: baza wojskowa zbudowana po wysiedleniu mieszkańców
Na środku Oceanu Indyjskiego znajduje się atol Diego Garcia, którego strategiczne znaczenie w okresie zimnej wojny rosło wraz z rywalizacją Stanów Zjednoczonych i Związku Radzieckiego. Wyspa leży w miejscu umożliwiającym kontrolowanie ważnych szlaków morskich i prowadzenie operacji wojskowych na rozległym obszarze. W latach sześćdziesiątych Wielka Brytania i Stany Zjednoczone rozpoczęły negocjacje dotyczące utworzenia tam wspólnej instalacji wojskowej. Problemem była jednak obecność ludności cywilnej na archipelagu Czagos. Mieszkali tam Chagosjczycy, których społeczności rozwijały się przez pokolenia. W 1965 roku Wielka Brytania oddzieliła archipelag od kolonii Mauritius, tworząc British Indian Ocean Territory. W grudniu 1966 roku podpisano porozumienie umożliwiające Stanom Zjednoczonym wykorzystanie wysp do celów obronnych. W dokumentach wewnętrznych pojawiała się potrzeba uzyskania terenu bez stałej ludności, aby umożliwić budowę i funkcjonowanie instalacji wojskowej.
W latach 1967–1973 mieszkańcy archipelagu byli stopniowo usuwani ze swoich domów. Części osób uniemożliwiano powrót po wyjazdach na Mauritius lub inne wyspy, ograniczano dostawy i zamykano działalność gospodarczą. W 1971 roku wprowadzono przepisy, które pozwalały władzom brytyjskim usuwać osoby pozostające na terenie nowo utworzonego terytorium. Wielu Chagosjczyków trafiło na Mauritius i Seszele, gdzie musieli zaczynać życie od nowa. W dokumentach sądowych i parlamentarnych opisano, jak władze brytyjskie doprowadziły do opróżnienia wysp, aby umożliwić wykorzystanie ich do celów wojskowych. Nie była to więc wyłącznie dobrowolna migracja mieszkańców w poszukiwaniu pracy. Przesiedlenie było związane z decyzjami politycznymi Londynu i strategicznymi planami Waszyngtonu.
Po usunięciu ludności Diego Garcia przekształcono w jedną z najważniejszych amerykańskich instalacji wojskowych poza kontynentem. Baza odgrywała rolę w operacjach na Bliskim Wschodzie, w Zatoce Perskiej i w regionie Oceanu Indyjskiego. Jej znaczenie nie ograniczało się do lotnictwa. Stanowiła również zaplecze logistyczne i morskie. W późniejszych latach pojawiły się kontrowersje dotyczące wykorzystania wyspy w operacjach związanych z tajnymi lotami i transportem zatrzymanych osób. Nie wszystkie doniesienia o takich lotach zostały potwierdzone, dlatego należy oddzielać udokumentowaną rolę wojskową bazy od spekulacji. Najważniejszy fakt pozostaje jednak bezsporny: strategiczna instalacja powstała w miejscu, z którego wcześniej usunięto miejscową ludność. Diego Garcia jest przykładem tego, jak decyzje geopolityczne mogą doprowadzić do wymazania całej społeczności z przestrzeni, która nagle staje się ważna dla interesów mocarstw.
