Wojna w Europie dobiegła końca, ale dla zwycięskich mocarstw walka o wiedzę niemieckiego przemysłu i nauki dopiero się rozpoczynała. W ruinach III Rzeszy znajdowały się dokumenty, projekty rakietowe, technologie lotnicze i informacje o badaniach prowadzonych na potrzeby armii Hitlera. Amerykańskie służby doskonale rozumiały, że część tych specjalistów może okazać się cenna w nadchodzącym konflikcie z ZSRR. Tak narodził się program znany jako Operation Paperclip, jedna z najbardziej kontrowersyjnych operacji rekrutacyjnych w powojennej historii Stanów Zjednoczonych.

Do USA sprowadzano niemieckich naukowców, inżynierów i techników, którzy mieli pomóc w rozwoju rakiet, lotnictwa, uzbrojenia oraz innych technologii. Wśród nich znalazł się Wernher von Braun, konstruktor rakiet V-2, który później odegrał ważną rolę w amerykańskim programie kosmicznym. Jego zespół przyczynił się do rozwoju technologii, które ostatecznie doprowadziły do powstania rakiety Saturn V wykorzystywanej w misjach Apollo. Dla amerykańskich decydentów był to argument trudny do zignorowania: wiedza zdobyta przez niemiecki przemysł rakietowy mogła zapewnić przewagę nad radzieckim rywalem.

Problem polegał na tym, że wielu rekrutowanych specjalistów pracowało wcześniej dla nazistowskiego państwa, a niektórzy byli związani z systemem przymusowej pracy i zbrodniami wojennymi. Dokumenty pokazują, że podczas selekcji kandydatów ich przeszłość nie zawsze była przedstawiana w pełnym świetle. W niektórych przypadkach informacje obciążające kandydatów pomijano, łagodzono lub traktowano jako przeszkodę, którą można usunąć w imię interesu państwa. Nie oznacza to, że każdy niemiecki naukowiec sprowadzony do USA był zbrodniarzem. Oznacza natomiast, że moralna ocena programu nie może ograniczać się do późniejszych sukcesów technologicznych.

Paperclip ujawnia mechanizm, który powraca w historii wielkich mocarstw: kiedy wiedza staje się strategicznie cenna, przeszłość jej posiadacza może zejść na dalszy plan. W oficjalnej narracji program przedstawiano jako sposób na wykorzystanie niemieckiego potencjału naukowego i niedopuszczenie, by przejęli go Sowieci. W dokumentach widać jednak również napięcie między bezpieczeństwem, propagandą, polityką i odpowiedzialnością za zbrodnie. Nie chodzi wyłącznie o pytanie, kto został zatrudniony, lecz także o to, kto wiedział o jego przeszłości i dlaczego uznał ją za problem możliwy do przemilczenia.

Po latach część uczestników programu otrzymała wysokie stanowiska i uznanie za wkład w rozwój amerykańskiej nauki. Ofiary nazistowskiego systemu nie mogły jednak odzyskać życia ani sprawiedliwości dzięki temu, że ich oprawcy lub współpracownicy stali się użyteczni dla nowego mocarstwa. Operation Paperclip nie jest opowieścią o jednym tajnym laboratorium ani dowodem na to, że wszyscy naukowcy byli niewinni. To udokumentowany przykład powojennego pragmatyzmu, w którym geopolityczna rywalizacja potrafiła przesłonić pytania o odpowiedzialność. Zwycięzcy przejęli nie tylko niemiecką technologię. Przejęli także ludzi, których biografie nie pasowały do wygodnej opowieści o moralnym porządku ustanowionym po wojnie.