Śmierć generała Sikorskiego: katastrofa, która do dziś budzi pytania
4 lipca 1943 roku samolot Liberator, którym podróżował generał Władysław Sikorski, rozbił się krótko po starcie z lotniska na Gibraltarze. Na pokładzie znajdował się premier rządu polskiego na uchodźstwie, naczelny wódz Polskich Sił Zbrojnych oraz grupa osób z jego otoczenia. Sikorski wracał z inspekcji polskich oddziałów na Bliskim Wschodzie, a jego śmierć nastąpiła w wyjątkowo napiętym momencie politycznym. Kilka miesięcy wcześniej ujawniono zbrodnię katyńską, a stosunki między rządem polskim a Związkiem Radzieckim znalazły się w głębokim kryzysie. Moskwa zerwała stosunki dyplomatyczne z polskim rządem, a sprawa odpowiedzialności za mord na polskich oficerach stała się jednym z najważniejszych konfliktów politycznych w koalicji antyhitlerowskiej. W tych okolicznościach katastrofa, w której zginął Sikorski, natychmiast wywołała podejrzenia. Samolot wystartował, lecz po krótkim czasie spadł do morza. Zginęła większość osób znajdujących się na pokładzie, a ocalał jedynie pilot, czeski lotnik Eduard Prchal. Oficjalne ustalenia wskazywały na utratę sterowności maszyny, ale brak pełnej rekonstrukcji wszystkich okoliczności sprawił, że podejrzenia o sabotaż nie zniknęły.
W kolejnych dekadach pojawiały się hipotezy o udziale niemieckich, brytyjskich i sowieckich służb specjalnych. Każda z tych wersji była łączona z możliwymi korzyściami politycznymi, jakie mogła przynieść śmierć polskiego przywódcy. Sikorski był niewygodny dla Stalina, ponieważ domagał się międzynarodowego wyjaśnienia zbrodni katyńskiej. Jednocześnie jego pozycja w relacjach z brytyjskimi sojusznikami również nie była pozbawiona napięć. Sam polityczny kontekst nie stanowi jednak dowodu, że którykolwiek z tych ośrodków zorganizował zamach. W 2008 roku przeprowadzono ekshumację szczątków generała i badania medyczne, które nie wykazały dowodów pozwalających potwierdzić zamordowanie go przed katastrofą. Polskie śledztwo zostało ostatecznie umorzone w 2013 roku z powodu braku danych pozwalających jednoznacznie ustalić przyczynę zdarzenia i ewentualną odpowiedzialność osób trzecich. Nie oznacza to, że wszystkie wątpliwości historyczne zostały rozwiane, ale nie można przedstawiać sabotażu jako faktu. Katastrofa gibraltarska pozostaje jednym z najbardziej obciążonych politycznie wydarzeń polskiej historii XX wieku. Zginął człowiek, który w czasie wojny reprezentował polskie interesy na arenie międzynarodowej, a jego śmierć zmieniła układ sił w polskim rządzie na uchodźstwie. Najbardziej trwałą zagadką pozostaje nie tyle brak teorii, ile brak materiału dowodowego, który pozwoliłby jedną z nich ostatecznie potwierdzić.
